Najwięcej wspaniałych opisów przyrody świętokrzyskiej zawdzięczamy oczywiście Stefanowi Żeromskiemu. Jako syn tej Ziemi, blisko związany z nią od najmłodszych lat, pozostaje jej wierny, aż do końca swego życia. We wstępie do Puszczy Jodłowej, którą napisał na krótko przed śmiercią, wyznaje Żeromski: w uszach moich trwa szum twój, lesie dzieciństwa i młodości - choć tyle lat nie dano mi go słyszeć na jawie! Kraina świętokrzyska, pełna legend jak również historycznych zdarzeń, stanowiła źródło inspiracji nie tylko dla profesjonalistów, ale również dla amatorów, a byli nimi twórcy ludowi. Nie jest przypadkiem, że najwięcej z całego regionu kieleckiego wydała ich ziemia świętokrzyska. Niektórzy z nich - ci najstarsi - jak Katarzyna Zabierowska z Wilkowa (1879-1967), Wojciech Grzegorczyk (1893-1977) i Rozalia Grzegorczykowa (1896-1977) z Krajna Zagórze, nie umieli nawet czytać ani pisać. Byli autorami wielu wierszy regionalnych i obyczajowych, które tworzyli dla siebie z wewnętrznej potrzeby serca.